تبلیغات
سرباز پارسی - نقش رجب
دوشنبه 1390/06/21

نقش رجب

   نوشته شده توسط: بابك خرمدین    

نقش رجب منظره تاجگذاری :
اردشیر( سمت چپ ) با افسر شهریاری كه گوئی بر آن نصب شده است و اهورامزدا (سمت راست) (( حلقه شهریاری )) رابسوی اردشیر دراز كرده است . پشت سر اردشیر نماینده دودمان قارن كه از نشانه كلاهش پیدا است و شاپور شاهنشاه ایران پس از اردشیر و فرزند او با نشانه های جانشین شاهنشاه دیده میشوند . پشت سر اهورامزدا دو بانوی مشهور، شاید ، مادر و همسر ارشد اردشیر ( بانوی بانوان ) تصویر شدهاند .
بلندی نقش دو مترو نیم و درازای آن چهار مترونیم است .

صحنه تاجگذاری :
شاهنشاه ( سمت راست ) سوار بر اسب تصویر شده كه دست خویش را بسوی حلقه شهریاری كه اهورامزدا بدو تسلیم می دارد دراز كرده است . بر سینه اسب شاهنشاه نوشته ای بزبانهای یونانی و فارسی میانه است .
« این پیكری است از بغ ( اهورا) مزداپرست ، خدایگان شاپور ، شاهنشاه ایران و انیران كه چهر از یزدان دارد ، فرزند بغ (اهورا ) مزداپرست ، خدایگان اردشیر شاهان شاه ایران ، كه چهر از یزردان دارد نوه خدایگان پاپك شاه ) .
اجزاء افسر شاهی در این نقش قابل تشخیص نیست ،‌ ولی ممكن است شاهنشاه در این نقش با افسر شاهی شاپور یكم تصویر نشده باشد . بدین ترتیب میان حلقه شهریاری و نوشته روی سینه اسب اختلافی موجود است . این نقش از لحاظ شیوه و چهره نگاری به نقش ویژه تاجگذاری بهرامِ یكم در بیشاپور بسیار نزدیك و همانند است . این شباهت نه تنها از نظر تركیبِ‌ نشانه ها در شیوه تصویر اجزاء جداگانه ( مانند طرز پوشاك شاهنشاه و ایزد ، ‌طرز نشان دادن عضلاتِ اسبها و غیره ) ، بلكه در تصویر اجزاء بسیار خرد نیز محسوس است .
چنین بنظر می رسد كه همه عوامل مذكور مؤید نزدیك بودن این دو نقش از لحاظ زمانی است . گمان نمی‌رود تاریخ این نقش سال 243 میلادی ( سال تاجگذاری شاپور یكم ) باشد . تصور میرود این نقش متعلق به پایان شاهنشاهی شاپور یكم ( دهه هشتم سده سوم میلادی ) و یادآور پادشاهی هرمزد اردشیر باشد . در صورت اخیر می توان نوشته نقش را مربوط به دوران پس از آن دانست .


شاهنشاه و درباریان او :
شاپور همراه فرزندان ، همسر و بزرگان سوار بر اسب تصویر شده است . نخستین تصویر ایستاده از هرمزد اردشیر فرزند شاهنشاه است كه با نشانه های جانشین شاهنشاه دیده می شود . پشت سر او شاپور ، ‌شاه‌میشان فرزند دیگر شاهنشاه ایستاده است . تصویر سوم از نرسی فرزند دیگر شاپور و شاه تورستان ،‌ سگستان و هند است . در پس او بهرام یكی دیگر از فرزندان شاپور كه گیلانشاه بود و نیز همسر ارشد شاهنشاه ( بانوی بانوان ) آذر ناهید ایستاده اند . ( در ردیف دوم كمی پایین تر) بیدخش و هزاربد ، بزرگترین درباریان شاهنشاه ایستاده اند . پشتِ‌ سر آنان نمایندگان دودمانهای مشهور كشور ـ سورنها و قارنها دیده می شوند .
جزییات تصویرها به نشانه های كلاه و نیز جایگاه آنان مبتنی است . جایگاه درباریان موافق ترتیب عنوانهای آنان است . در واقع می توان گفت كه تصویرهای نقش رجب درست مطابق فهرست نام و عنوان بزرگان در كتیبه شاپور در كعبه زرتشت است . تصویر شاپور شاه میشان به تعیین تاریخ پیدایش نقش كمك می كند . از نوشته ای كه حدود 262 میلادی پدید آمده معلوم می شود كه شاپورشاه میشان این زمان در قید حیات نبود و همسرش دینك بر سرزمین او فرمانروایی داشت . بدین روال معلوم می شود كه نقش نامبرده پیش از سال 262 میلادی پدید آمده است . ممكن است تعیین هرمزد اردشیر به جانشینی شاهنشاه سبب پیدایش نقش مذكور باشد . بر سینه اسب شاپور نوشته ای ( به زبانهای پارتی ، فارسی میانه و یونانی )دیده می شود كه متن فارسی میانه آن چنین است :
( این پیكری است از بغ ( اهورا ) مزداپرست ،‌ خدایگان شاپور ، شاهان شاه ایران و انیران كه چهر از ایزدان دارد ، فرزند بغ ( اهورا ) مزداپرست ، خدایگان اردشیر شاهان شاه ایران كه چهر از یزدان دارد . نواده خدایگان ، پاپك شاه ) .
تاریخ و ویژگی ها : در دوران شاهی شاپور یكم ( سال 243 ـ 272 میلادی ) تنها تصویر شاهنشاه و هرمزد اردشیر با همه ویژگیها نشان داده شده است .
سمت راست نقش تصویر نیم تنه و مؤبد كرتیر ( بزبان فارسی میانه ) دیده میشود .