تبلیغات
سرباز پارسی - تاریخچه تیسپون
دوشنبه 1390/06/21

تاریخچه تیسپون

   نوشته شده توسط: بابك خرمدین    

نوشته: یونا لیندرینگ تلخیص و ترجمه: میترا اسدنیا طبرستانی «تیسفون» (یا «تیسپون» در زبان پارتی) شهری باستانی است در كناره دجله كه شاهان پارتی آن را بنیاد نهاده اند و از همان ایام، نخست پایتخت امپراتوری اشكانی و سپس امپراتوری ساسانی گردید.
اما این شهر در اصل، در كنار شهر قدیمی تری به نام ‌اپیس در فاصله ای نه چندان دور از محل تلاقی دو رود دجله و فرات بنا شده بود.
این شهر باستانی همچنین در مسیر «جاده شاهی» قرار داشت كه «شوش» پایتخت «عیلام» را با نواحی مركزی آشور و سپس با «سارد» پایتخت «لیدی» متصل می ساخت.
در اواخر قرن چهارم (پیش از میلاد)، «سلوكوس» جانشین اسكندر كبیر، و بنیان گذار امپراتوری سلوكیان، شهر سلوكیه را در سوی دیگر اپیس بنیان نهاد و از آن پس بود كه اپیس، صرفا به صورت حومه این شهر درآمد.
بنا به گفته «توسیدید» مورخ رومی در قرن نخست میلادی، ساكنان یونانی و مردم بومی شهر «سلوكیه» هنوز از یكدیگر متمایز و هر یك دارای مراكز شهری مجزای خود بودند و پارتیان نیز كه در قرن دوم پیش از میلاد، بر ایران غلبه یافتند، نفوذ فرهنگی چندانی بر این شهر نداشتند.
اما از آن جا كه پارتیان به یك تختگاه در نواحی غربی قلمرو خود نیاز داشتند، پایتخت دولتی خود را از سلوكیه به كرانه شرقی منتقل كردند و اپیس كهن را تیسفون یا تیسپون نامیدند؛ شهری كه از سال 129 پیش از میلاد، به عنوان تختگاه زمستانی شاهان اشكانی مورد استفاده قرار گرفت.
با شورش مردم سلوكیه بر «اردوان» پادشاه اشكانی، اهمیت این شهر فزونی گرفت. هر چند شورش مردم تا سال 43 میلادی پایان یافته بود.
این كه «آمیانوس مارسلینوس» مورخ رومی، «اردوان» را بنیان گذار شهر تیسفون نامیده حاكی از آن است كه احتمالا «اردوان» دست به اقداماتی زده بود كه سبب رشد و افزایش اهمیت و موقعیت این شهر شده است.
در قرن دوم میلادی، این شهر به شدت آماج تجاوزات رومیان قرار داشت زیرا رومیان بر آن بودند كه تصرف پایتخت پارتیان، به طور اجتناب ناپذیری به سقوط كل امپراتوری شرق خواهد انجامید.
به هر روی در یك دوره بلند زمانی، تصرف شهر توسط سپتیموس سوروس، عواقب ویرانگری برای امپراتوری پارتیان در بر داشت. از آن كه رومیان چندان طلا و نقره با خود به تاراج بردند كه با مقیاس های امروزی می توان چنین برداشت كرد كه این غنایم به راحتی قادر بود تا به مدت سه یا چهار دهه، بحران اقتصادی در اروپا را به تعویق اندازد.
بر همین اساس پایان كار پارتیان را نیز می توان در نظر آورد و ناگفته پیداست كه با این حملات امپراتوری اشكانی به شدت ناتوان گردید تا سال 224 میلادی كه سرانجام با شورش یكی از نجبای زمیندار ایرانی رویاروی شد و دو سال پیش از آن، تصرف تیسفون به دست این بزرگزاده ایرانی به معنی پایان پادشاهی پارتیان و آغاز دوران دومین امپراتوری بزرگ ایرانیان بود؛ امپراتوری بزرگی كه شاهان ساسانی فرمانروایی آن را در دست گرفتند.
در دوره ساسانیان هر چند تیسفون پایتخت امپراتوری ایران محسوب می شد، اما سلوكیه نیز چندان فراموش نشد، بلكه با نام «وه اردشیر» (به معنی شهر خوب اردشیر) تغییر نام یافت. شهری كه همچنان به عنوان یك هدف نظامی مهم پا برجا می ماند.
در سال 238 میلادی گوردین سوم امپراتور رومی، به منظور پیگیری از قدرت روزافزون شاهان ساسانی كمر به تسخیر تیسفون بست. اما پیش از نیل به این هدف سترگ، به قتل رسید.
اما ادنائتوس از مردم بالمیر در سال 262 میلادی در نیل به این هدف توفیق بیشتری داشت و نیز امپراتور كاریوس كه سرانجام در سال 283 میلادی این شهر را برای مدتی به تصرف خود در آورد، اما هنگامی كه «ژولین» در پی تصرف این شهر برآمد، در میدان نبرد دچار شكست شد و به قتل رسید. (363 میلادی)
در قرن پنجم میلادی، تیسفون به عنوان مركز مسیحیان نسطوری، اهمیت بیشتری یافت، و این به سبب وجود كلیسای مسیحیان فرقه نسطوری بود كه پیشتر با پذیرش اعتقاد به جدایی میان دو طبیعت مادی و الوهی عیسی مسیح، از كلیساهای سال 540، خسرو اول پادشاه ساسانی، «آنتیوخ» پایتخت رومیان سوریه را به تصرف در آورد و ساكنان آن را در شهر جدیدی نزدیك تیسفون و وه اردشیر، كوچ داده و مستقر ساخت. این شهر بعدها «آنتیوخ خسرو» نام گرفت. چنان حدس زده اند كه در این منطقه چهار ناحیه مسكونی دیگر نیز وجود داشته است و از همین رو بوده كه اعراب نیز سال ها بعد كه به ایران آمدند، این مكان را «المدائن»4 به معنی مدینه ها یا شهرها نامیدند.
در سال 637 میلادی، مسلمانان تیسفون و شهرهای دیگر مدائن را تصرف و به تاراج گرفتند و این آغازی بر فتوحات ایشان در ناحیه بین النهرین بود تا سرانجام در سال 762 میلادی كه آنان خود شهر جدیدی را در 35 كیلومتری بالای رود دجله بنا كردند. شهری كه به عنوان مركز حكومتی ایشان، بغداد نام گرفت...